Startup và doanh nghiệp mới thành lập khác nhau thế nào khi xét ưu đãi thuế?

Ba khái niệm thường bị trộn lẫn

Khi nói về ưu đãi thuế, nhiều người dùng các cụm từ doanh nghiệp mới, SME và startup như thể chúng giống nhau. Thực tế đây là các nhóm khác nhau và có thể liên quan đến những chính sách khác nhau.

Doanh nghiệp mới thành lập

Đây là cách mô tả theo thời điểm thành lập. Một doanh nghiệp mới có thể lớn hoặc nhỏ, đổi mới sáng tạo hoặc không. Chỉ riêng việc “mới thành lập” không đủ để kết luận doanh nghiệp được hưởng mọi ưu đãi thuế.

SME

SME là doanh nghiệp nhỏ và vừa theo tiêu chí pháp luật. Nghị quyết 198/2025/QH15 quy định miễn thuế TNDN trong 3 năm cho doanh nghiệp nhỏ và vừa kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu, nhưng việc áp dụng phải theo điều kiện và trường hợp loại trừ được quy định chi tiết.

Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo

Đây là nhóm có cơ chế ưu đãi riêng. Đối với thu nhập từ hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thuộc phạm vi quy định, chính sách hiện hành quy định miễn thuế TNDN 2 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 4 năm tiếp theo.

Nhóm này còn có các cơ chế liên quan đến nhà đầu tư, chuyên gia và hệ sinh thái hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

Một doanh nghiệp có thể thuộc nhiều nhóm không?

Có thể, tùy điều kiện. Nhưng khi áp dụng ưu đãi, doanh nghiệp cần xác định ưu đãi nào áp dụng cho loại thu nhập nào, thời gian áp dụng, thứ tự áp dụng và có giới hạn hoặc loại trừ nào không.

Không nên cộng cơ học các ưu đãi.

Điều startup nên làm ngay từ đầu

Nếu kỳ vọng hưởng ưu đãi, nên xác định đúng loại hình và tiêu chí doanh nghiệp, lưu hồ sơ chứng minh, tách bạch nguồn thu, quản lý sổ sách kế toán, theo dõi thời gian miễn giảm và đối chiếu văn bản hiện hành.

Nếu chưa cần mặt bằng cố định lớn, có thể lựa chọn văn phòng ảo hoặc địa điểm theo Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM.

Nguồn tham khảo

• Nghị quyết 198/2025/QH15.
• Nghị định 20/2026/NĐ-CP.
• Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và văn bản liên quan.

Việc phân loại doanh nghiệp và áp dụng ưu đãi cần căn cứ hồ sơ cụ thể.