Doanh nghiệp được tính đến 200% chi phí R&D khi xác định thu nhập chịu thuế: động lực mới cho đổi mới sáng tạo

Đổi mới sáng tạo không chỉ dành cho tập đoàn lớn

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị quyết 198/2025/QH15 là cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển.

Theo nghị quyết, doanh nghiệp được tính vào chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế đối với chi phí cho hoạt động nghiên cứu và phát triển bằng 200% chi phí thực tế của hoạt động này, theo quy định của Chính phủ.

Nói đơn giản, đây là cơ chế tạo thêm động lực thuế cho doanh nghiệp thực sự bỏ tiền vào R&D.

R&D ở đây nên hiểu như thế nào?

R&D không chỉ là phòng thí nghiệm lớn. Tùy ngành nghề, hoạt động nghiên cứu và phát triển có thể gắn với phát triển sản phẩm mới, thử nghiệm công nghệ, cải tiến quy trình, thiết kế giải pháp kỹ thuật, phát triển phần mềm, tạo mẫu thử, kiểm thử, nghiên cứu vật liệu, tự động hóa hoặc tối ưu công nghệ sản xuất.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không nên tự gắn nhãn mọi chi phí công nghệ là R&D. Khoản chi cần thuộc phạm vi được pháp luật công nhận, có chứng từ và hồ sơ phù hợp.

Ví dụ để hình dung cơ chế 200%

Giả sử doanh nghiệp có 500 triệu đồng chi phí thực tế cho hoạt động R&D đủ điều kiện.

Theo cơ chế 200%, khoản chi được tính khi xác định thu nhập chịu thuế có thể lên đến 1 tỷ đồng theo quy định áp dụng.

Điều này không có nghĩa Nhà nước hoàn lại thêm 500 triệu đồng cho doanh nghiệp. Nó có nghĩa cơ sở tính thu nhập chịu thuế có thể được điều chỉnh theo cơ chế ưu đãi, từ đó làm giảm số thuế phải nộp trong trường hợp doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ điều kiện.

Doanh nghiệp còn được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế để lập quỹ

Nghị quyết 198/2025/QH15 còn quy định doanh nghiệp được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế TNDN để lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Doanh nghiệp có thể sử dụng quỹ này để tự triển khai hoạt động nghiên cứu, đặt hàng nghiên cứu bên ngoài, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo quy định liên quan.

Hai cơ chế này cho thấy chính sách đang cố gắng khuyến khích doanh nghiệp dành nguồn lực dài hạn cho năng lực công nghệ thay vì chỉ tập trung vào hoạt động ngắn hạn.

Điều này có ý nghĩa gì với SME?

SME thường nghĩ R&D là việc chỉ dành cho doanh nghiệp có phòng lab hoặc ngân sách hàng chục tỷ đồng.

Thực tế, một doanh nghiệp phần mềm 10 người, một công ty thiết kế kỹ thuật, một startup công nghệ hay một doanh nghiệp sản xuất nhỏ đều có thể phát sinh hoạt động nghiên cứu và phát triển.

Điều quan trọng là phân loại chi phí đúng, xác định dự án R&D, lưu chứng từ, ghi nhận nhân sự tham gia, theo dõi kết quả và quản lý hồ sơ kỹ thuật.

Nếu làm bài bản, R&D vừa giúp doanh nghiệp cải tiến sản phẩm vừa có thể tạo lợi ích thuế.

Những khoản nào không nên vội đưa vào R&D?

Doanh nghiệp nên thận trọng với các khoản như mua laptop thông thường, thuê phần mềm văn phòng, marketing, đào tạo chung, bảo trì hệ thống, nâng cấp nhỏ không gắn với dự án nghiên cứu hoặc chi phí vận hành thường xuyên.

Không phải cứ liên quan đến công nghệ là tự động trở thành chi phí R&D.

Vì sao đây là tin tốt với startup?

Startup thường phải dành tỷ trọng lớn ngân sách cho sản phẩm, thử nghiệm, kỹ thuật, prototype, công nghệ và cải tiến.

Nếu những khoản đầu tư này được quản lý đúng và đủ điều kiện, doanh nghiệp có thể giảm áp lực thuế đồng thời xây tài sản công nghệ.

Đây là cơ chế tích cực vì khuyến khích doanh nghiệp “chi để tạo năng lực mới” thay vì chỉ “chi để vận hành”.

Địa điểm làm việc vẫn nên theo hướng linh hoạt

Một startup công nghệ không nhất thiết cần đầu tư văn phòng lớn cùng lúc với đầu tư R&D. Doanh nghiệp có thể giữ chi phí văn phòng linh hoạt tại Hà Nội, Đà Nẵng hoặc TP.HCM để ưu tiên vốn cho kỹ thuật và sản phẩm.

Nguồn tham khảo

• Nghị quyết 198/2025/QH15.
• Nghị định 20/2026/NĐ-CP.
• Các quy định thuế và khoa học, công nghệ liên quan.

Cơ chế 200% không nên được hiểu là mọi chi phí công nghệ đều được nhân đôi. Doanh nghiệp cần xác định đúng phạm vi hoạt động R&D và hồ sơ chứng minh theo quy định.